Državni avio-preduzeće Kine, Aviation Industry Corporation of China (AVIC), prikazalo je koncept poster koji kombinuje laserski sistem za praćenje i navođenje sa i dalje misterioznim letećim objektom poznatim kao J-36. Ideja odrazava program američkog vazduhoplovstva, Self-Protect High Energy Laser Demonstrator, ili SHiELD, koji je imao za cilj da borbenim avionima obezbedi defensivno lasersko oružje. Kineski javni podaci sastoje se od jednog izložbenog postera, ali arhitektonsko rešenje koje sugeriše može da promeni završne sekunde vazduh-vazduh borbe.
Na 14. China International Defence Electronics Exhibition u Pekingu, održanoj od 15. do 17. septembra, jedan AVIC institut je predstavio „sistem za praćenje i navođenje laserskog oružja na borbenom avionu“. Pored njega je stajala slika ogromnog, bezrepnog J-36 koji nosi gimbalni direktor snopa.
Poster je navodio težinu ispod 380 kilograma, odnosno 838 funti. Prijenosna snaga pojavila se kao “*00 kW”, pri čemu je prva cifra bila prikrivena, što sugeriše najmanje 100 kilovata. Tačnost praćenja bila je redigovana. Svaki ključni tehnički podatak proističe iz ovog jedinstvenog AVIC postera fotografisanog i širenog na kineskom društvenom mrežnom prostoru. Mnoge televizijske i novinske kuće potvrdile su gde se poster pojavio; nijedna nezavisno nije verifikovala same performanse brojki.
Everything beyond that comes with an asterisk large enough to taxi under. That asterisk follows every claim from here forward.
Šta je Kina stavila na poster
Prikazani sistem pronalazi metu i drži snop na preciznoj tački navođenja, što je jedan od najzahtevnijih zadataka u laserskom oružju koje se aviokom ponaša. Poster ostavlja otvoreno pitanje da li masa obuhvata čitav sistem oružja ili samo paket za praćenje. Ne navodi trajanje gađanja niti istoriju testova u letu. Ova izložba potvrđuje ozbiljan industrijski napor, a ne borbeni avion spreman za borbu.
J-36 se po prvi put pojavio iznad Čengdua u decembru 2024. Njegovo neslužbeno ime potiče od oznaka na prototipu. Ogroman je za borbeni avion i nosi tri motora. Jane’s je ocenio njegov kokpit koji je postavljen uz bok i druge karakteristike kao dosledne sa avionom borbenog bombardiranja dugog dometa.
Broj prototipova je porastao od tada. Neki kasniji okvir je pred sobom pokazao značajne promene u rasporedu pogonskog sklopa i ovjesa. Moguće je da danas postoji do pet različitih okvirâ, uz treći koji je navodno viđen u decembru 2025. Godine. Okvir aviona je realan. Ono šta će konačno postati, još uvek niko izvan Čengdua ne zna.
Okvir aviona je klad
Američko vazduhoplovstvo pokrenulo je 2016. program Self-Protect High Energy Laser Demonstrator kako bi na taktički borbeni avion montiralo defanzivni laserski modul. SHiELD je završio 2024. bez toga da je kompletan sistem bio letelica na jednoj letelici. Retrofit je započeo sa malom električnom ili hlađenom marginom za oružje koje nije bilo u originalnom dizajnu.
Američki inženjeri su napravili pravi napredak. Istraživački laboratorij Vazduhoplovstva (Air Force Research Laboratory) je na poslovnom jetu testirao nisko-energijski HARDROC direkor snopa kako bi proučio rasipanje protoka vazduha. Usmeravanje koherentnog svjetla kroz turbulentan vazduh zahtevalo je letnu kampanju pre nego što su se ikada dodavali četiričvrstnija borbena pojačanja.
Kina izgleda da postavlja suprotni klad. J-36 ima prostora za skladištenje električne energije i opreme za hlađenje. Tri motora nude više mogućnosti za proizvodnju energije, mada izlaz generatora ostaje nepoznat. Inženjeri mogu prihvatiti lasersko zračenje kao deo aviona, a ne kao teret koji visi ispod njega. Letna ispitivanja će odlučiti da li ta prednost opstaje kada dođe do kontakta sa pilotskom linijom.
Magazin je toplota
Promoteri lasera obožavaju izraz „beskonačni magazin“. Operateri treba da ga tretiraju isto kao i svaku tvrdnju koja sadrži reč „beskonačan“. Oružje menja projekciju projektila električnim i toplinskim magazinom. Oblaci i vlaga rasipaju snop. Atmosfersko zagrevanje može ga deformisati. Kada hlađenje dostigne kapacitet, avion mora da otpušta tu toplotu pre ponovnog gađanja. Nekoliko kratkih susreta može dovesti do dužeg perioda prisiljene strpljivosti.
Polagan dron nudi više vremena za praćenje nego projektil koji se približava brzinom većom od jednog kilometra u sekundi. Snop mora ostati fokusiran na jednu ranjivu tačku dovoljno dugo da je ošteti. Trag infracrvenog senzora može biti zaslepljen. Projektil vođen radarom prisiljava laserski snop da gori u sam projektil. Tanji vazduh na višim visinama pomaže, ali torreta mora ostati ciljano nadole dok se oba aviona kreću.
Poraženi projektil dalekog dometa (BVR)
Za pilota borbenog aviona, opasnost je na krajnjem delu lanca ubistva. Pucač prepoznaje J-36, lansira projektil sa dometa izvan vidokruga i posmatra kako pravi projektil bez problema ide ka cilju. U završnim sekundama, kada snop može da zadrži energiju na malom delu, ulazi defanzivni laser.
Radni sistem ne čini da jedno čisto gađanje bude dovoljno. Pucač treba da dobije projektili koji dolaze iz različitih pravaca ili u intervalima koji preopterete torentu za praćenje i hlađenje. Napadi sa pogrešnog ugla iskoriste stazi geleri skriveni aeromodelom. Elektronska borba degradira prikaz praćenja dok kinetičko oružje tera J-36 da manevaruje. To troši više oružja po cilju i zahteva čvršću koordinaciju među borcima koji već rade na ivici podrške tankerima preko Pacifika.
Račun stiže u Vašington
Matematika zaliha brzo postaje komplikovana. Sjedinjene Države ulažu milijarde u dugo-dometno oružje za vazduh-vazduh i mreže koje ga podržavaju. Ta investicija pretpostavlja da američki borbeni avioni mogu da “uhvate” prvi pogodak i da preobraze dobru pratnju u ubistvo.
Radni kineski terminalni laserski sistem za odbranu bio bi udar na poslednju pretpostavku. Dodeljivanje više skupih projektila jednom zaštićenom avionu smanjuje svaki borbeni magazin svih boraca. Zalihe u teatru odlaze brže, gurajući proizvodne linije prilagođene mirnodopskim porudžbinama ka ratnoj potražnji.
Vašington bi tada morao da kupuje više projektila ili da učini svakog projektila teže za otklon. Materijali otporni na lasersko zračenje i novi terminalni profili koštaju novac. Pentagon bi trebalo da ih testira dok se kineski sistem ne pretvori u poster, a dizajni projektila još uvek mogu da se promene bez hitnih ugovora i kongresnih predstava.
Šta to znači za specijalne operacije
Za snage specijalnih operacija, pretnja ide ka avionu koji omogućava samu misiju. MC-130, platforme sa rotacionim krilima za infiltraciju i izvlačenje, i dronovi već funkcionišu u uskim granicama. Neprijateljski laser u blizini koridora preti njihovim senzorima i čini sporije platforme lakim metama za konvencionalno oružje.
Ovaj sistem takođe preti projektilima ispaljenim da očiste taj koridor. Pratilac može lansirati prvi, ali ostaje bez oružja pre direktnog udara. Misija tada zahteva više aviona i municije unutar istog uskog vremenskog okvira.
Pentagon razume privlačnost sa američke strane. U avgustu 2026, pomoćnik sekretara za odbranu za kritične tehnologije, Michael Dodd, pozvao je na manje avionskih sistema usmerenog energetskog zračenja za protiv-dron i misije specijalnih operacija. Njegov zahtev bio je direktan: doneti hardver koji se može testirati na poligonu, a ne još jednu prezentaciju maskiranu kolorom.
Operativno opterećenje stići će zajedno sa sposobnošću. Održavaoci će naslijediti osetljivu optiku i sisteme hlađenja. Posade će morati imati jasna pravila za raspodelu napajanja i tačno vreme gađanja. Laser koji savršeno funkcioniše na suvom poligonu može postati temperamental na Tajvanskom пролазу.
Poruka iza postera
Kineska industrija vazduhoplovstva otkriva dovoljno hardvera da utiče na raspravu, dok program ostaje iza zavesa. Američki planeri moraju odlučiti da li u ovom prikazu gledaju na potrebu za prototipom ili na marketinški umetnički prikaz sa odličnim budžetom za putovanja.
Pentagon ne bi trebalo da odbaci prikaz ili finansira paniku sličnu dragom odrazu. Budući američki avioni treba da imaju električnu i toplinsku marginu za oružje koje će biti razvijeno kasnije. Budući projektili moraju naći načine da prežive odbrambene sisteme koji čekaju na kraju leta.
Kina je pokazala hardver za praćenje pored slike J-36. SHiELD je pokazao šta se dešava kada domaći jet nema prostora za dalja prilagođavanja. Ako je Peking zadržao taj prostor još od prvog crteža J-36, Sjedinjene Države posmatraju kako se njihova stara želja za borbenim laserskim oružjem vraća pod kineskim krilima.
Izvori
Defense Express Staff, Defense Express, “China’s 6th-Gen J-36 Fighter-Bomber to Feature Combat Laser,” September 19, 2026.
Gabriel Dominguez, South China Morning Post, “Could China’s Sixth-Generation Fighter Carry a Laser to Defend Against Incoming Missiles?,” September 18, 2026.
Gabriel Honrada, Asia Times, “China’s J-36 May Soon Fly With Lasers the US Couldn’t Master,” September 21, 2026.
Gerry Doyle, Reuters, “Images Show Novel Chinese Military Aircraft Designs, Experts Say,” December 27, 2024.
Akhil Kadidal and Raghuraman C S, Janes, “Front View of Chinese Tailless Stealth Aircraft Hints at Long-Range Strike Role,” June 12, 2025.
Mark Cazalet, Warsight, “AVIC Graphic Surfaces Depicting a High-Energy Laser on J-36,” September 18, 2026.
Parth Satam, The Aviationist, “New Image of China’s J-XDS Stealth Jet Reveal Interesting Features,” September 19, 2026.
Tyler Rogoway, TWZ, “China’s Massive J-36 Stealth ‘Fighter’ Gets Major Design Tweaks With Second Prototype,” October 28, 2025.
Joseph Trevithick, TWZ, “U.S. Military Laser Weapon Programs Are Facing a Reality Check,” May 21, 2024.
Air Force Research Laboratory Public Affairs, Air Force Research Laboratory, “AFRL Completes Flight Tests for Directed Energy Laser System Beam Director,” May 30, 2023.
James Black, RAND, “Directed Energy: The Focus on Laser Weapons Intensifies,” January 25, 2024.
Matthew Cox, Air & Space Forces Magazine, “DOD Leader Calls for Counter-Drone, Airborne Directed Energy Weapons,” August 14, 2026.
