To je bilo donekle poput Bigfota; puno glasina i navoda o viđenjima, ali viđanje sovjetske vojske u jugoistočnoj Aziji bilo je retko. Tokom 69 godina postojanja Sovjetskog Saveza (1922–1991), u mnogim oblastima bilo je prihvatljivo koristiti Rusiju kao sinonim za Sovjetski Savez. Isto tako, Ruse za Sovjete. Tačno, ruska republika činila je dve trećine Sovjetskog Saveza, ruski je bio zvanični jezik, a Rusi su dominirali vladom. Ali manje od polovine stanovništva zapravo su bili Rusi. Ostalih četrnaest republika bilo je sastavljeno od desetina naroda i etničkih grupa. Ujedinjeni pod totalitarnom komunističkom vlašću, Sovjetski Savez bio je supersila i nije krio svoj konačni cilj: da na kraju širi komunizam širom sveta svim mogućim sredstvima. To je bilo u njihovoj pisanoj doktrini, u javnim govorima koje su držali njihovi lideri, a praćeno je njihovim delovanjem.
Podrška komunističkim pokretima širom sveta kroz političku podršku i naoružanje bila je očekivana i održavana. Napredak im je bio postupan. Od 1922. do 1983, svaka zemlja koja je pala pod komunističku kontrolu ostala je unutar te sfere. Posle Drugog svetskog rata, velike demokratske nacije nastojale su da spriječe ovaj rast na sve načine, a da ne pokrenu full-scale rat sa Sovjetskim Savezom i njegovim saveznicima. Ono što se široko prihvatalo od strane obe strane jeste da bi takav rat počeo kao konvencionalni sukob, ali čim bi jedna strana počela da gubi, eskaliralo bi se na hemijsko ratovanje, pa bi se primenila taktička nuklearna oružja. Na kraju, neizbežno bi došlo do potpunog termonuklearnog razračunavanja, koje bi uništilo civilizaciju kakvu poznajemo. Ovo je doktrina uzajamnog zastrašivanja uništenja (MAD) koja postoji više od 50 godina. Sovići su se uzdržavali od preterane agresije, ali su bili odlučni da „svetski komunizam“ jednog dana pobedi. Bila je to potpuna šahovska partija gde su sloboda i/ili opstanak sveta bili na kocki. Bila je to era Hladnog rata.
Regionalni konflikti, gerilski ratovi, sukobi borbama, i „policijske akcije“ bili su naziv igre dok su bivše kolonije vodile borbu za nezavisnost, a diktatori u trećem svetu su smenjeni u revolucijama. Bio je to sukob SAD-a protiv komunista koje su podržavali Sovjeti u većini ovih vrelih tačaka, dve su se strane nosile u osjetljivom plesu. Borba jaka, ali ne previše jaka. Teško političarima, izazovno za špijune i izuzetno frustrirajuće za ratnike. Ulazak u jugoistočnu Aziju posle odlaska imperijalne Japanske sile. Na zapadu granice sa Vijetnamom nalazi se Laos, koji je vodio građanski rat od 1953. do 1975. Bio je siromašan, gusto šumovit, planinski i imao je veoma malo puteva. To je bila izuzetno udaljena i teška zemlja za snalaženje. Sjedinjene Američke Države podržavale su laošku vladu dok su komunisti gerilci byli podržani od Sovjetskog Saveza i Sjevernog Vijetnama.
Godine 1962. potpisan je sporazum o nenadležnosti kako bi se sprečilo eskaliranje sukoba sa obe strane. Ipak, obe strane su nastavile—tiho. To je bio „tajni rat“ o kom su svi znali, ali niko zvanično nije priznao. Tajno smo snabdevali oružjem, obukom, komunikacijama i logističkom podrškom kroz razne načine, a najpoznatiji je bio CIA-in Air America. Iako je film sa istim nazivom bio pristojna komedija, nepravedno je prikazao operaciju i njen kadar kao smešne, blesave i korumpirane. Zapravo, neki od najboljih i najsjajnijih Amerikanaca ikada koji su volontirali i služili nosili su civilnu uniformu Air America.
Laos je takođe bio važna komponenta Rata u Vijetnamu. Bio je to tmurni zonu putnih i dobavljačkih ruta severnog Vijetnama, Ho Či Minov put, gerilske baze, misije MACV-SOG, neutralci, tajni posadački planinski postaji za slušanje i relejne stanice. Danas, 41 godinu nakon pada Južnog Vijetnama, američki MIA u Laosu uključuju 50 pripadnika SF i 260 pilota—od kojih je 106 poginulo dok su podržavali misije SOG-a. Nismo bili zvanično tamo. Ali bili smo. Takođe su i sovjetski „vojni eksperti,“ kako su voleli sami da se nazivaju. Neki su bili piloti, drugi stručnjaci za komunikacije i posmatrači. Brojevi nisu jasni, ali nisu bili ni toliko brojčani kao prisustvo SAD-a. Opet, ni jedna strana nije želela eskalaciju, ali obe su bile odlučne da podrže svoje saveznike.
Jedan susret sa sovjetskim trupama u Laosu zabeležila je SOG ekipa ST Idaho dok su bili na izviđačkom zadatku blizu Ho Ši Minovog puta početkom novembra 1968. Džon Stryker Meyer, komandir tima 1-0, objašnjava u svojoj knjizi, „Across the Fence“, kako je, dok je noću bio na džunganskom planinskom vrhu, prelazeći kanale na njihovom PRC-25 radio uređaju, iznenada čuo nekoga kako govori ruski. Ti radio uređaji nisu bili veoma snažni, pa je odmah znao da izvor mora biti relativno blizu. Dok je nastavio da sluša, još jedan član tima svedočio je da se podnožje zapadnog planinskog masiva „osvetlilo kao božićno drvo“ kako bi se rođenjem života probala jedna tajna zona za iskrcaj. Ubrzo su čuli avion i videli sovjetsko letelicu koja je istovarila teret. Bio je to retki vid, ali je bio stvaran.
Mnogo meseci kasnije, desio se drugi, mnogo dramatičniji susret sa RT Idaho. Ovog puta, 1-0 Lynne Black i 1-1 Doug LeTourneau bili su na tajnoj misiji u demilitarizovanoj zoni (DMZ) između Sjevernog i Južnog Vijetnama. LeTourneau je nadzirao njihov radio kada je odjednom stigao „RT Idaho. Dođite u, RT Idaho.“ Iznenađen, on je odgovorio. Glas je zatim pitao šta rade. Govoreno je na engleskom, ali uz jak ruski naglasak prepoznat od strane Black. On ih je obavestio da poznaje njihove koordinate i da ih očekuju ili ubistvo ili hvatanje. Ovaj razgovor trajao je više od 15 minuta, sa uznemirujućim informacijama koje je davao Rus, uključujući i njegovo poznavanje imena Black i LeTournea. Takođe je otkrio i ime još jednog člana tima za koga je znao da se upravo vratio kući. Tim je ubrzo izveden pod snažnim neprijateljskim dejstvom. Jasno je pokazalo da MACV-SOG ima ozbiljan izvor informacija, „krticu“, direktno u njihovom internom krugu.
Unutar Južnog Vijetnama, glasine su godinama opstajale među snajperima da su sovjetski kontra-snajperi infiltrirali Južni region da lično testiraju tada nove SVD Dragunov snajperske puške. Ljudi plavih očiju navodno su viđani u stalnim krugovima VNA, ali nikada nisu pruženi čvrsti dokazi. Kada se Sovjetski Savez raspao 1991, mnogi arhivi su otvoreni i pojedinci su se osetili slobodnim da počnu da pričaju svoje priče. U to vreme, zvanično je potvrđeno da je više od 3.000 sovjetskih vojnika služilo u Severnom Vijetnamu tokom rata. Oni su bili označeni kao „sovjetski vojni eksperti“, a ne vojnici, čime je dopuštena zvanična tvrdnja da nijedan sovjetski vojnik nije služio u Vijetnamu. Velika većina bili su ukrajinski protivavionski topnički pešaštveni štabovi koji su držali razne položaje za topove i rakete širom severa korišćene protiv američkih bombardera. To je postalo poznato posle operacije Tailwind, na ravnicama Bolovens u Laosu, da su sovjetske posade držale brzu protivavijsku artiljeriju korišćenu protiv naših aviona. U njihovom zvaničnom kapacitetu, rekli su da ispunjavaju svoju međunarodnu dužnost da štite komunizam od „imperijalista“. Oni su upravljali stanicama za raketne sisteme SA-2 i radarskim praćenjem, kao i raznim veličinama AAA topova. Mnogi su verovali u svoju misiju i ponosni su na svoju službu. Drugi su je smatrali odvratnom. U njihovom rasističkom pogledu na svet, nisu cenili naređenja da ubijaju bele u odbrani Azijanaca, čak i ako je to bila njihova dužnost.
U pružanju sopstvenog osoblja za odbranu vazduha Sovjeti su ostvarili dva cilja. Prvo, mogli su da pošalju najnovije i najsofisticiranije sisteme da zaštite sever bez onih dodatnih obuka koje bi morali da pruže Vijetnamcima. Takođe su mogli da drže te sisteme pod svojom direktnom kontrolom radi sigurnosti. Iako je Severni Vijetnam bio sovjetski saveznik, nije bio uvek pouzdan saveznik. Severni Vijetnam nije uvek davao sovjetskim saveznicima apsolutne objašnjenja u vezi sa deljenjem obaveštajnih podataka. Lako je pretpostaviti da su svi komunistički narodi bili čvrsto ujedinjeni u svojim ciljevima, ali to prosto nije bio slučaj.
Tokom ovog perioda, Kina je bila u sukobu sa Sovjetskim Savezom do te mere da je kratko vođena granicna pobuna za Zhenbao ostrvo na regiji Xinjiang 1969. godine. Prema brojnim izvorima, uključujući zapise Henryja Kisindžera, razmatrano je korišćenje sovjetskih nuklearnih i bioloških oružja. China i Vijetnam takođe su imali razlike, koje datiraju vekovima. Ipak, Kina je pružila Sjevernom Vijetnamu hranu, medicinske zalihe, radije i odeću.
Drugi razlog sovjetskog osoblja u Severnom Vijetnamu bio je sebičan: mogli su da testiraju i procene svoju najsavremeniju radariku i rakete direktno protiv najboljih letelica koje su Amerikanci imali. Bio je to neprevaziđeni probni teren. U obaveštajnoj zajednici priznaje se da bi Sovjeti takođe imali veliki interes da iskoriste bilo koju naprednu američku opremu koju bi mogli da pribave. Nazivamo ih osobljem za eksploataciju stranog materijala (FME). Zbog toga su SAD izbegavale slanje određenih predmeta na teren. Neki istoričari specijalnih operacija na početku su bili zbunjeni kako nije poslata nijedna pristojna oprema za enkripciju komunikacija uz timove. To je ostavilo timove izložene određenom riziku, ali gubitak te opreme neprijatelju smatrao se većim rizikom.
Postojao je barem jedan značajan gubitak tokom rata—KW-7 mašina za kripto-kodiranje. Dodeljena na nivou bataljona, izgubljena je u borbama između snaga Severa i Juga Vijetnama. Te mašine bile su ključne za američke operacije širom sveta i koristile su ih sve oružane snage kao i Državni sekretarijat i glavni saveznici. Njihovo sticanje od strane Sovjeta bilo bi ogromno, posebno u svetlu špijuna Johna Walkera, koji je tada prodavao kodove Američke mornarice Sovjetima za baš tu mašinu.
Početkom 1968. godine, američko vazduhoplovstvo je po prvi put u Vijetnamu rasporedilo F-111A. Ovaj novi napadni bombaš imao je mnoge vrhunske napredne karakteristike, uključujući radar za praćenje terena (TFR), koji mu je omogućavao da leti dovoljno nisko, u svim vremenskim uslovima, kako bi izbegao neprijateljske radare. Bio bi to Sveti Gral za sovjetske ljude iz FME. Deset aviona izgubljeno je u Severnom Vijetnamu i Laosu, a posredni dokazi ukazuju da je neprijatelj zaista došao do bar jedne olupine. F-111A kapsula za bek iz Vijetnama danas se nalazi u moskovskom muzeju, a neki svedoci koji su izbegavali da svedoče predstavljali su problem američkim timovima za pronalaženje olupina.
Otvaranje sovjetskih arhiva u periodu devedesetih godina nije bilo potpuno zaključujuće po mnogim aspektima rata u Vijetnamu, ali jedno ključno pitanje izgleda jasno. Uprkos svim glasinama i legendama, nijedan američki vojnik koji je pao u ruke neprijatelja nikada nije poslat u Sovjetski Savez. Rat u Vijetnamu bio je veliki sukob u Hladnom ratu, i u tom kontekstu ostavio je ogroman utisak na sovjetsko razmišljanje. Generalno su zaključili da bi SAD, Australija i Južna Koreja bile spremne da ulože tako ogromne resurse opreme i ljudstva u borbu za neku azijsku zapuštenu oblast bez značajnih resursa ili strateške vrednosti; samo zamislite kakvu bi borbu vodili za Zapadnu Evropu!
Alan R. Wise je deset godina radio u obaveštajnoj zajednici i bio je konsultant američkog vazduhoplovstva. Aktivno se bavi obukom i preživljavanjem i trenutno vodi Arktis North America, LLC. Kao pisac/fotograf, bio je redovan saradnik iza Behind The Lines: The Journal of U.S. Special Operations, Armor, National Defense, and the Journal of Defense and Diplomacy magazina. Autor je pet knjiga sa vojnim temama, uključujući i jedan roman, “Caught In The Game.”
